วันลอยกระทง วันที่ไม่ควรจะลืมไปตามเวลา
Music Video เพลงรำวงวันลอยกระทง จาก YouTube
เพลงรำวงวันลอยกระทง จาก iJigg.com
วันนี้เริ่มต้นกันด้วยเพลง รำวงวันลอยกระทง คงไม่ต้องบอกอะไรกันมากนะครับ ว่าช่วงนี้ก็เป็นเทศกาลวันลอยกระทง เป็นช่วงฤดูน้ำหลาก (จนน้ำท่วมฉับพลัน ไปถ้วนหน้าแล้ว 
) วันนี้ผมจะมาเล่าถึงรายละเอียดเกี่ยวกับ วันลอยกระทง มีความเป็นมาอย่างไร พิธีการอะไร และรายละเอียดเป็นอย่างไร ต้องติดตามครับ
ประวัติวันลอยกระทง
เมื่อถึงฤดูน้ำหลากหรือวันขึ้น 15ค่ำ เดือน 12 ตามปฏิทินจันทรคติไทย หรือจะอยู่ประมาณเดือน พฤศจิกายน จะมีประเพณีที่ชาวไทยปฏิบัติสืบต่อกันมาแต่โบราณ นั่นก็คือวันลอยกระทง จะเป็นวันที่พระจันทร์เต็มดวง ทำให้เห็นแม่น้ำที่มีแสงจันทร์ส่อง ลงมาเวลากลางคืนสวยงาม ยิ่งนักเหมาะแก่การลอยกระทงเป็นอย่างยิ่ง ประเพณีลอยกระทง เชื่อว่าเริ่มมีมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย ในสมัยพ่อขุนรามคำแหง โดยมีนางนพมาศ หรือท้าวศรีจุฬาลักษณ์เป็นผู้ประดิษฐ์กระทงขึ้นเป็นคนแรก แต่เดิมนั้นเราเรียกการลอยกระทงว่า พระราชพิธีจองเปรียง ลอยโคม ซึ่งเป็นพิธีของพราหมณ์ เพื่อบูชา พระอิศวร พระนารายณ์ และพระพรหม
เมื่อถึงประเพณีลอยกระทง ผู้คน ก็จะนำวัสดุอุปกรณ์ต่าง ๆ สมัยก่อนมักทำกระทงมาจากวัสดุจากธรรมชาติเช่น หยวกกล้วย ใบตอง ประดับประดาด้วยดอกไม้นานาพันธุ์มาตบแต่งให้กระทงของตนเองสวยงาม โดยปักธูปเทียน และเงินใส่ลงในกระทงด้วยเพราะมีความเชื่อ ว่าเป็นการบูชาพระแม่คงคา ในวันลอยกระทง นิยมจัดการประกวด นางนพมาศ ด้วย ปัจจุบันมีนักท่องเที่ยวให้ความสนใจกันเทศการวันลอยกระทงเป็นจำนวนมาก เพราะจะเป็นช่วงต้นฤดูหนาว จะเป็นช่วงที่มีอากาศดีมาก แต่มาในปัจจุบันมีการคิดสร้างสรรค์ใช้ ขนมปังมาทำเป็นกระทง หรือใช้กระทงพลาสติกมาทำเป็นกระทง ทำให้เกิดมลภาวะทางด้านสิ่งแวดล้อม จิงมีการรณรงค์ให้หันมาใช้วัสดุจากธรรมชาติมาทำกระทง
รูปแบบของการจัดงาน ประเพณีลอยกระทง ในช่วงกลางวันจะจัดขบวนแห่นางนพมาศ ไปรอบ ๆ เมือง มีการออกร้านขายสินค้าพื้นเมือง และแสดงนิทรรศการ พอถึงช่วงกลางคืน จะมีการลอยกระทงและจุดดอกไม้ไฟ มีการจัดแสดงแสงสีเสียงประกอบ การแสดง และการประกาดนางนพมาศ
ใน ปัจจุบันมีการจัดงานลอยกระทงแทบทุกจังหวัด และถือว่า ประเพณีลอยกระทง เป็นงานประจำปีที่สำคัญอีกด้วย โดยเฉพาะจังหวัดเชียงใหม่มีการจัดงานวันลอยกระทงที่ยิ่งใหญ่ทุก ๆ ปีโดยในงานจะมีการ จัดขบวนแห่กระทงใหญ่ กระทงเล็ก มีการประกวดกระทงสวยงาม และประกาดธิดางามประจำกระทงด้วย
เทศกาลลอยกระทงมีมาตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัย เป็นราชธานี มีปรากฏหลักฐานในหนังสือเรื่อง” นางนพมาศ” หรือ “ตำหรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์”กล่าวถึงนางนพมาศ ซึ่งมียศเป็นท้าวศรีจุฬาลักษณ์ พระสนมเอก ของพระร่วงเจ้า (พระเจ้าอรุณกุมาร) เกี่ยวกับเทศกาลนี้ว่า
“ในฤดูเดือน ๑๒ เป็นเวลาเสด็จออกประภาสตามแม่น้ำ ตามพระราชพิธีในเวลากลางคืน พระอัครมเหสีและพระนางสนมฝ่ายในตามเสด็จในเรือพระที่นั่ง ทอดพระเนตร การนักขัตฤกษ์ซึ่งราษฎรเล่นในแม่น้ำตามกำหนดปี เมื่อนางนพมาศได้เข้ามารับราชการจึงได้คิดอ่านทำกระทง ถวายพระเจ้าแผ่นดินเป็นรูปดอกบัวและรูปต่าง ๆ ให้ทรงลอยตามสายน้ำ และคิดคำขับร้องขึ้นถวายพระเจ้าแผ่นดิน ทรงดำริจัดเรือพระที่นั่งเทียบขนานกันให้กว้างใหญ่ สำหรับสนมฝ่ายในจะได้ตามเสด็จประภาสได้มากกว่าแก่ก่อน”
การลอยกระทงจะนับว่าเป็นพิธีด้วยหรือไม่นั้น จะทราบได้จากพระราชนิพนธ์ของ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ เรื่อง พระราชพิธี ๑๒ เดือน ตอนที่ว่าด้วยลอยพระประทีป กล่าวว่า
“การลอยพระประทีป การลอยกระทงนี้ เป็นนักขัตฤกษ์ที่รื่นเริงทั่วไปของชนทั้งปวง ไม่เฉพาะแต่การหลวง แต่จะนับว่าเป็นพระราชพิธีอย่างใดก็ไม่ได้ ด้วยไม่มีพิธีสงฆ์ พิธีพราหมณ์อันใดเกี่ยวข้อง เนื่องในการลอยพระประทีป เว้นแต่จะ เข้าใจว่าตรงกับเพ็ญเดือน ๑๒ เวลาหน้าน้ำ พญานาคขึ้นมานมัสการรอยพระพุทธบาท แล้วเล่นน้ำสนุกที่แม่น้ำ นัมมทานที”
สภาพปัจจุบันและปัญหาในการลอยกระทง
กิจกรรมที่ปฏิบัติกันอยู่ในปัจจุบัน
- การทำความสะอาดแม่น้ำ ลำคลอง เช่น ขุด ลอก คูคลอง
- การทำบุญให้ทาน
- การปฏิบัติธรรม การฟังเทศน์
- การประดิษฐ์กระทงใหญ่ กระทงเล็ก
- การจัดกิจกรรมการประกวดต่าง ๆ เช่น การประกวดกระทง, การประกวดนางนพมาศ, ประกวดโคมลอย
- การจัดขบวนแห่กระทง
- การนำกระทงไปลอยในแม่น้ำ
- การปล่อยโคมลอย การจุดดอกไม้ไฟ ประทัดหรือพลุ เพื่อเป็นการเฉลิมฉลองการละเล่นรื่นเริงตามท้องถิ่นนั้น ๆ
ปัญหาในการลอยกระทง
- วัยรุ่นมักคิดว่า วันลอยกระทงเป็นวันนัดตีกัน มีเพศสัมพันธ์กัน ซึ่งเป็นเรื่องไม่ถูกต้องอย่างยิ่งยวด
- เด็กชอบไปเก็บเหรียญในกระทง โชคร้ายเกิดจมน้ำตาย (ไม่เกิดขึ้นบ่อย)
- ผู้คนบางส่วนยังใช้ กระทงโฟม ย่อยสลายในธรรมชาติไม่ได้ เป็นปัญหาต่อแม่น้ำคูคลอง
- เกิดการจุดประทัด ดอกไม้ไฟ โดยเล่นอย่างไม่ระมัดระวัง ทำให้ได้รับบาดเจ็บ จนเสียชีวิตได้
- ฯลฯ (ใครทราบช่วยกันบอกทางคอมเมนต์ด้วยนะครับ)
» อ่านบทความเรื่องนี้ต่อ… วันลอยกระทง วันที่ไม่ควรจะลืมไปตามเวลา
