วันลอยกระทง วันที่ไม่ควรจะลืมไปตามเวลา

November 8, 2008

Music Video เพลงรำวงวันลอยกระทง จาก YouTube

เพลงรำวงวันลอยกระทง จาก iJigg.com

วันนี้เริ่มต้นกันด้วยเพลง รำวงวันลอยกระทง คงไม่ต้องบอกอะไรกันมากนะครับ ว่าช่วงนี้ก็เป็นเทศกาลวันลอยกระทง เป็นช่วงฤดูน้ำหลาก (จนน้ำท่วมฉับพลัน ไปถ้วนหน้าแล้ว ) วันนี้ผมจะมาเล่าถึงรายละเอียดเกี่ยวกับ วันลอยกระทง มีความเป็นมาอย่างไร พิธีการอะไร และรายละเอียดเป็นอย่างไร ต้องติดตามครับ

ประวัติวันลอยกระทง

เมื่อถึงฤดูน้ำหลากหรือวันขึ้น 15ค่ำ เดือน 12 ตามปฏิทินจันทรคติไทย หรือจะอยู่ประมาณเดือน พฤศจิกายน จะมีประเพณีที่ชาวไทยปฏิบัติสืบต่อกันมาแต่โบราณ นั่นก็คือวันลอยกระทง จะเป็นวันที่พระจันทร์เต็มดวง ทำให้เห็นแม่น้ำที่มีแสงจันทร์ส่อง ลงมาเวลากลางคืนสวยงาม ยิ่งนักเหมาะแก่การลอยกระทงเป็นอย่างยิ่ง ประเพณีลอยกระทง เชื่อว่าเริ่มมีมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย ในสมัยพ่อขุนรามคำแหง โดยมีนางนพมาศ หรือท้าวศรีจุฬาลักษณ์เป็นผู้ประดิษฐ์กระทงขึ้นเป็นคนแรก แต่เดิมนั้นเราเรียกการลอยกระทงว่า พระราชพิธีจองเปรียง ลอยโคม ซึ่งเป็นพิธีของพราหมณ์ เพื่อบูชา พระอิศวร พระนารายณ์ และพระพรหม

เมื่อถึงประเพณีลอยกระทง ผู้คน ก็จะนำวัสดุอุปกรณ์ต่าง ๆ สมัยก่อนมักทำกระทงมาจากวัสดุจากธรรมชาติเช่น หยวกกล้วย ใบตอง ประดับประดาด้วยดอกไม้นานาพันธุ์มาตบแต่งให้กระทงของตนเองสวยงาม โดยปักธูปเทียน และเงินใส่ลงในกระทงด้วยเพราะมีความเชื่อ ว่าเป็นการบูชาพระแม่คงคา ในวันลอยกระทง นิยมจัดการประกวด นางนพมาศ ด้วย ปัจจุบันมีนักท่องเที่ยวให้ความสนใจกันเทศการวันลอยกระทงเป็นจำนวนมาก เพราะจะเป็นช่วงต้นฤดูหนาว จะเป็นช่วงที่มีอากาศดีมาก แต่มาในปัจจุบันมีการคิดสร้างสรรค์ใช้ ขนมปังมาทำเป็นกระทง หรือใช้กระทงพลาสติกมาทำเป็นกระทง ทำให้เกิดมลภาวะทางด้านสิ่งแวดล้อม จิงมีการรณรงค์ให้หันมาใช้วัสดุจากธรรมชาติมาทำกระทง

รูปแบบของการจัดงาน ประเพณีลอยกระทง ในช่วงกลางวันจะจัดขบวนแห่นางนพมาศ ไปรอบ ๆ เมือง มีการออกร้านขายสินค้าพื้นเมือง และแสดงนิทรรศการ พอถึงช่วงกลางคืน จะมีการลอยกระทงและจุดดอกไม้ไฟ มีการจัดแสดงแสงสีเสียงประกอบ การแสดง และการประกาดนางนพมาศ

ใน ปัจจุบันมีการจัดงานลอยกระทงแทบทุกจังหวัด และถือว่า ประเพณีลอยกระทง เป็นงานประจำปีที่สำคัญอีกด้วย โดยเฉพาะจังหวัดเชียงใหม่มีการจัดงานวันลอยกระทงที่ยิ่งใหญ่ทุก ๆ ปีโดยในงานจะมีการ จัดขบวนแห่กระทงใหญ่ กระทงเล็ก มีการประกวดกระทงสวยงาม และประกาดธิดางามประจำกระทงด้วย

เทศกาลลอยกระทงมีมาตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัย เป็นราชธานี มีปรากฏหลักฐานในหนังสือเรื่อง” นางนพมาศ” หรือ “ตำหรับท้าวศรีจุฬาลักษณ์”กล่าวถึงนางนพมาศ ซึ่งมียศเป็นท้าวศรีจุฬาลักษณ์ พระสนมเอก ของพระร่วงเจ้า (พระเจ้าอรุณกุมาร) เกี่ยวกับเทศกาลนี้ว่า

“ในฤดูเดือน ๑๒ เป็นเวลาเสด็จออกประภาสตามแม่น้ำ ตามพระราชพิธีในเวลากลางคืน พระอัครมเหสีและพระนางสนมฝ่ายในตามเสด็จในเรือพระที่นั่ง ทอดพระเนตร การนักขัตฤกษ์ซึ่งราษฎรเล่นในแม่น้ำตามกำหนดปี เมื่อนางนพมาศได้เข้ามารับราชการจึงได้คิดอ่านทำกระทง ถวายพระเจ้าแผ่นดินเป็นรูปดอกบัวและรูปต่าง ๆ ให้ทรงลอยตามสายน้ำ และคิดคำขับร้องขึ้นถวายพระเจ้าแผ่นดิน ทรงดำริจัดเรือพระที่นั่งเทียบขนานกันให้กว้างใหญ่ สำหรับสนมฝ่ายในจะได้ตามเสด็จประภาสได้มากกว่าแก่ก่อน”

การลอยกระทงจะนับว่าเป็นพิธีด้วยหรือไม่นั้น จะทราบได้จากพระราชนิพนธ์ของ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ เรื่อง พระราชพิธี ๑๒ เดือน ตอนที่ว่าด้วยลอยพระประทีป กล่าวว่า

“การลอยพระประทีป การลอยกระทงนี้ เป็นนักขัตฤกษ์ที่รื่นเริงทั่วไปของชนทั้งปวง ไม่เฉพาะแต่การหลวง แต่จะนับว่าเป็นพระราชพิธีอย่างใดก็ไม่ได้ ด้วยไม่มีพิธีสงฆ์ พิธีพราหมณ์อันใดเกี่ยวข้อง เนื่องในการลอยพระประทีป เว้นแต่จะ เข้าใจว่าตรงกับเพ็ญเดือน ๑๒ เวลาหน้าน้ำ พญานาคขึ้นมานมัสการรอยพระพุทธบาท แล้วเล่นน้ำสนุกที่แม่น้ำ นัมมทานที”

สภาพปัจจุบันและปัญหาในการลอยกระทง

กิจกรรมที่ปฏิบัติกันอยู่ในปัจจุบัน

การทำความสะอาดแม่น้ำ ลำคลอง เช่น ขุด ลอก คูคลอง
การทำบุญให้ทาน
การปฏิบัติธรรม การฟังเทศน์
การประดิษฐ์กระทงใหญ่ กระทงเล็ก
การจัดกิจกรรมการประกวดต่าง ๆ เช่น การประกวดกระทง, การประกวดนางนพมาศ, ประกวดโคมลอย
การจัดขบวนแห่กระทง
การนำกระทงไปลอยในแม่น้ำ
การปล่อยโคมลอย การจุดดอกไม้ไฟ ประทัดหรือพลุ เพื่อเป็นการเฉลิมฉลองการละเล่นรื่นเริงตามท้องถิ่นนั้น ๆ

ปัญหาในการลอยกระทง

วัยรุ่นมักคิดว่า วันลอยกระทงเป็นวันนัดตีกัน มีเพศสัมพันธ์กัน ซึ่งเป็นเรื่องไม่ถูกต้องอย่างยิ่งยวด
เด็กชอบไปเก็บเหรียญในกระทง โชคร้ายเกิดจมน้ำตาย (ไม่เกิดขึ้นบ่อย)
ผู้คนบางส่วนยังใช้ กระทงโฟม ย่อยสลายในธรรมชาติไม่ได้ เป็นปัญหาต่อแม่น้ำคูคลอง
เกิดการจุดประทัด ดอกไม้ไฟ โดยเล่นอย่างไม่ระมัดระวัง ทำให้ได้รับบาดเจ็บ จนเสียชีวิตได้
ฯลฯ (ใครทราบช่วยกันบอกทางคอมเมนต์ด้วยนะครับ)

เนื้อเพลง รำวงลอยกระทง

วันเพ็ญเดือนสิบสอง น้ำนองเต็มตลิ่ง
เราทั้งหลายชายหญิง
สนุกกันจริง วันลอยกระทง
ลอย ลอยกระทง ลอย ลอยกระทง
ลอยกระทงกันแล้ว
ขอเชิญน้องแก้วออกมารำวง
รำวงวันลอยกระทง รำวงวันลอยกระทง
บุญจะส่งให้เราสุขใจ บุญจะส่งให้เราสุขใจ
วันเพ็ญเดือนสิบสอง น้ำนองเต็มตลิ่ง
เราทั้งหลายชายหญิง
สนุกกันจริง วันลอยกระทง
ลอย ลอยกระทง ลอย ลอยกระทง
ลอยกระทงกันแล้ว
ขอเชิญน้องแก้วออกมารำวง
รำวงวันลอยกระทง รำวงวันลอยกระทง
บุญจะส่งให้เราสุขใจ บุญจะส่งให้เราสุขใจ

สุดท้ายนี้ ผมอยากให้ทุกคนคำนึงถึงวัสดุในการลอยกระทง โดยใช้วัสดุที่มาจากธรรมชาติ ไม่ใช้กระทงโฟม เพื่อเป็นการรักษาแม่น้ำที่คนไทยเรานั้นใช้ดื่มใช้กินกันจนตราบนานเท่านานเลยครับ ไปลอยกระทงกันด้วยใจ ด้วยความสุข นึกถึงสิ่งที่ดีๆไป และได้ความสุขจากการลอยกระทง ซึ่งเป็นประเพณีไทยดีๆ ที่คอยปลูกจิตสำนึกให้คนไทย รู้จักการใช้น้ำอย่างรู้คุณค่า และ รู้จักรักษ์น้ำ ที่มีบุญคุณแก่เรานั่นเองครับ

ขอให้ทุกท่านไปลอยกระทงกันอย่างมีความสุขนะครับ ……. ไปละครับ สวัสดีครับ